Kiểm toán dự án PPP thu hút sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu Quốc hội

0
0

 - Sáng nay (28/5), Quốc hội thảo luận trực tuyến về dự án Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Vấn đề coi dự án PPP có phải là dự án đầu tư công hay không và việc thực hiện kiểm toán như thế nào đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của hầu hết các đại biểu phát biểu trong phiên họp này.

Đây là Dự luật đã được Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp trước. Trên cơ sở ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến các cơ quan của Quốc hội và các báo cáo của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng nay đã báo cáo Quốc hội một số nội dung chủ yếu của dự án Luật.

Phải coi dự án PPP là đầu tư công

Đại biểu Bùi Văn Phương (Ninh Bình) là người đã phân tích và đưa ra những lập luận khá chi tiết để khẳng định, các dự án đầu tư dạng PPP chính là dự án đầu tư công và do đó, cần phải kiểm toán chặt chẽ. Giải thích vì sao lại khẳng định dự án PPP là đầu tư công, đại biểu Bùi Văn Phương nói: "Dự án này do nhà nước chủ trì, đứng ra để mời gọi thêm nhà đầu tư tư nhân tham gia, được lập dựa trên chiến lược và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và yêu cầu phát triển của đất nước, chỉ khác là do nhà nước chưa đủ tiền làm ngay nên cần có sự hợp tác; Thứ hai, dự án này phải do các cấp có thẩm quyền quyết định. Đó là phân cấp cho Quốc hội quyết định chủ trương, Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương và ở địa phương là HĐND quyết định chủ trương và hợp tác công tư. Phần tư thực hiện thì nhà nước phải trả tiền lại cho nhà đầu tư bằng giá trị công trình như hợp đồng BT hay bằng quyền thu phí để hoàn lại vốn hợp đồng BOT...".

“Bản chất của hợp tác công tư ở đây là đầu tư công và đã là đầu tư công thì phải tuân thủ việc thực hiện kiểm toán nhà nước theo đúng quy định của Luật Kiểm toán” - đại biểu Phương chỉ rõ.

Về nội dung kiểm toán, đại biểu tỉnh Ninh Bình đưa ra 3 vấn đề.

Thứ nhất là kiểm toán tính tuân thủ. Đó là xem dự án có tuân thủ đúng quy định của pháp luật, đúng các quy định của hợp đồng và các quy chế của dự án này không? Theo đại biểu Phương, “đây là yêu cầu số một” và phải được làm ngay từ ban đầu, bởi nếu kiểm toán một cách tuân thủ, được thực hiện theo chuẩn mực thì thời gian vừa qua đã không có tình trạng các dự án BOT giao thông đặt sai vị trí, làm đường tránh, nhưng trạm thì lại đặt ở trên Quốc lộ 1…

“Tôi lấy ví dụ, gần đây Bộ GTVT đang đề nghị nhà nước trả tiền cho mấy dự án, như dự án ở đường tránh phía Tây thành phố Thanh Hóa nhưng lại đặt trạm thu phí ở trên Quốc lộ 1, đoạn chỗ Bỉm Sơn và người dân phản ứng. Nếu kiểm toán tuân thủ được thực hiện nghiêm túc thì sẽ không thể có chuyện làm đường một nơi và đặt trạm một nơi như thế” - đại biểu Phương nói.

Thứ hai là kiểm toán giá trị công trình để tính hiệu quả kinh tế. “Kiểm toán này phải thực hiện ngay sau khi hoàn thành việc đầu tư xây dựng dự án vì liên quan đến trách nhiệm của nhà nước phải trả cho nhà đầu tư.

“Ví dụ, dự án BT là nhà đầu tư bỏ tiền ra xây dựng, hoàn thiện công trình, sau đó bàn giao lại cho nhà nước và nhà nước phải trả lại toàn bộ phần chi phí cho nhà đầu tư bằng tài sản công hoặc bằng hình thức khác. Như vậy, nếu không kiểm toán giá trị kinh tế công trình dự án, sau khi kết thúc phần đầu tư thì lấy căn cứ đâu để chúng ta tính việc mà trả nợ cho nhà đầu tư bằng các tài sản công khác? Đây là vấn đề cần thiết, phải được tính toán, phải được xem xét kỹ lưỡng” - đại biểu tỉnh Ninh Bình phân tích rõ.

Vấn đề thứ ba, theo đại biểu Phương, là kiểm toán về tính hiệu lực, hiệu quả kinh tế của dự án và đây cũng là yêu cầu để đảm bảo công khai, minh bạch.

“Tôi lấy ví dụ, đường phía Tây thành phố Thanh Hóa, đường tránh. Nếu chúng ta kiểm toán để đánh giá tính hiệu quả của dự án này thì chắc chắn sẽ không ai đồng ý cho triển khai dự án đó” - ông Phương nói. Đại biểu tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, một khi đã làm đúng, một khi tuân thủ đúng pháp luật thì “không có việc gì phải ngại kiểm toán, ngại thanh tra, ngại kiểm tra".

“Còn nếu ngại đối mặt với những việc đó là những điều không bình thường và chúng ta đã có bài học đầy đau xót về sai phạm trong thời gian vừa qua” - đại biểu Phương nói và dẫn chứng, dự án 12.000 tỷ của ngành Công Thương nếu được tuân thủ một cách chặt chẽ, nghiêm túc chế độ thanh tra, kiểm tra, giám sát và kiểm toán nhà nước thì “có lẽ là không để lại hậu quả như vậy.”

“Làm được kiểm toán một cách thật chặt chẽ, công khai, minh bạch, đảm bảo đúng thì việc chúng ta chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư tăng lên hoặc giảm đi, người dân sẽ không bao giờ có gì phải thắc mắc. Nếu không tuân thủ đầy đủ, tính công khai, minh bạch không có, để người dân liên tục trong tình trạng nghi kỵ, nghi ngờ là có gì đó ở phía đằng sau. Thực tế rõ ràng là có gì đó phía sau rồi và một loạt cán bộ chúng ta bị xử lý. Đó là những bài học rất đau xót trong quá trình chúng ta thực hiện các dự án đầu tư có liên quan đến đầu tư công” - đại biểu Bùi Văn Phương nêu rõ.

Các đại biểu Quốc hội tại Hội trường Ba Đình
Các đại biểu Quốc hội tại Hội trường Ba Đình

Đồng tình với đại biểu tỉnh Ninh Bình, đại biểu Nguyễn Thanh Hiền (Nghệ An) cũng khẳng định, bản chất của dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư PPP là hoạt động đầu tư của nhà nước để thu hút nguồn lực đầu tư, huy động vốn tư nhân đầu tư công trình công chứ không phải là đầu tư công trình tư nhân. Nhà nước không trực tiếp trả kinh phí cho nhà đầu tư, thay vào đó nhà nước cho phép nhà đầu tư, doanh nghiệp triển khai dự án được thu phí về mức thu và thời hạn thu do nhà nước quy định hoặc trả bằng giá trị quyền sử dụng đất. Do đó nếu không kiểm toán chi phí đầu tư, không kiểm toán phương án tài chính của dự án công, không kiểm toán toàn diện dự án PPP thì không thể xác định được mức thu phí, thời gian thu phí và cũng không thể xác định được chính xác giá đất được sử dụng để thanh toán cho nhà đầu tư.

Vì vậy, đại biểu đề nghị phải bổ sung kiểm toán toàn diện dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư PPP.

Góp ý cho dự thảo về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Ngọc Phương (Quảng Bình) dẫn chứng, gần đây nhất, một dự án của Nhật Bản bị phát hiện “bôi trơn” lần thứ nhất 2,2 tỷ, lần thứ hai 3,3 tỷ mà Việt Nam không phát hiện được, nhưng về Nhật thì Nhật phát hiện được và nhấn mạnh, “trong tất cả các dự án hiện nay cần thiết phải có Kiểm toán nhà nước vào để kiểm tra và giám sát.”

Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Phương, việc bổ sung cụ thể vai trò kiểm toán trong dự án luật là phù hợp với quy định của Hiến pháp và pháp luật, sẽ giúp cho nhà nước thực hiện giám sát độc lập, tăng cường tính minh bạch, hiệu quả với công tác đầu tư PPP, không làm ảnh hưởng đến việc thu hút các nhà đầu tư tư nhân, qua đó tạo động lực quan trọng cho đầu tư phát triển.

Đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cũng nhấn mạnh, việc kiểm toán các dự án PPP là một vấn đề rất quan trọng nhằm đảm bảo tài sản nhà nước không bị thất thoát, đóng góp của người dân không bị vào túi riêng, không bị lợi ích nhóm chi phối mà thời gian qua đã bộc lộ nhiều sai sót trong các dự án BOT giao thông.

“PPP là công trình đối tác công tư, sản phẩm cuối cùng là bàn giao cho nhà nước quản lý, xét cho cùng là tài sản công nên để Kiểm toán nhà nước kiểm toán là phù hợp" - đại biểu Phạm Văn Hòa nói. Tuy nhiên, để đảm bảo lợi ích của nhà đầu tư, đại biểu Hòa đề nghị Kiểm toán nhà nước chỉ kiểm toán vốn, tài sản nhà nước tham gia các dự án PPP, nếu phát hiện vốn, tài sản nhà nước tham gia dự án sử dụng sai mục đích, không đúng đối tượng, có khả năng thất thoát thì Kiểm toán nhà nước đề nghị chủ đầu tư giải trình cụ thể, nếu phát hiện sai phạm sẽ kiểm toán toàn bộ dự án. Tuy nhiên, cũng không được lạm dụng kiểm toán để gây khó khăn hoạt động cho nhà đầu tư.

Tranh luận với các đại biểu phát biểu trước, đại biểu Đỗ Văn Sinh (Quảng Trị) làm luật PPP thực chất là hợp tác công tư chứ không phải Luật Đầu tư công.

“Tôi cho rằng trong quá trình bắt đầu triển khai dự án, đến lúc kết thúc quá trình vận hành, bàn giao tới nhà nước thì có cả vốn đầu tư công và vốn tư nhân. Chỉ khi nào nhà đầu tư hết quá trình vận hành, bàn giao cho nhà nước thì đấy mới là tài sản công 100%. Vì vậy, nếu đặt vấn đề chúng ta kiểm toán một cách toàn diện thì không hợp lý” - đại biểu tỉnh Quảng Trị nêu quan điểm.

Đại biểu Nguyễn Lâm Thành (Lạng Sơn) thì bày tỏ quan điểm, loại dự án PPP không hẳn là công, không hẳn là tư cho nên việc áp dụng kiểm toán không thể áp dụng theo kiểm toán công toàn bộ và cũng không thể để một cơ chế tư toàn bộ.

Cho rằng kiểm toán phải vừa bảo đảm nguyên tắc phù hợp về Hiến pháp, về luật và đặc biệt phải bảo đảm không gây phiền hà và phức tạp, đại biểu Thành đề nghị kiểm toán phần vốn dự án nhưng không kiểm như quy định hiện hành mà chỉ kiểm toán ở một số các chỉ số và nội dung phù hợp, “nếu không chúng ta sẽ gây những vướng mắc, khó khăn cho các nhà đầu tư.”

Về thời điểm tiến hành kiểm toán, đại biểu Thành đề nghị chỉ nên xác định kiểm toán ở 2 giai đoạn: Giai đoạn thứ nhất là khi công trình đã hoàn thành và chuẩn bị đi vào vận hành, bao gồm kiểm toán cả quá trình đầu tư, quá trình thủ tục, phần vốn nhà nước đóng góp, phần vốn của tư nhân đóng góp và tổng thể dự án trên cơ sở một số các chỉ tiêu cơ bản.

Giai đoạn thứ hai là khi dự án đã đi vào vận hành trong một thời gian ổn định để kiểm các chỉ số liên quan đến chất lượng dịch vụ và một số các chỉ số cơ bản để đánh giá hiệu quả của dự án này.

Trường hợp cuối cùng là khi chuyển giao cho nhà nước thì mới tiến hành kiểm toán toàn bộ phần vốn để chuyển giao cho nhà nước.

Không thể có sự bình đẳng tuyệt đối giữa nhà nước và nhà đầu tư

Đại biểu Lê Thanh Vân (Cà Mau) thì cho rằng,  nói về bản chất của hợp tác công tư và sự tham gia của Kiểm toán nhà nước cần phải xem xét 3 yếu tố cốt lõi của một quan hệ pháp luật, đó là: Chủ thể, khách thể và nội dung mối quan hệ.

Thứ nhất, đề cập vai trò chủ thể đặc biệt của nhà nước ở trong mối quan hệ này, đại biểu Lê Thanh Vân cho rằng, nhà nước không chỉ là một bên mà nhà nước còn là chủ cuộc chơi, tức là chủ thể của các quan hệ pháp luật, luật chơi mà do nhà nước đặt ra khác với các quan hệ dân sự kinh tế bình thường khác.

Thứ hai, theo đại biểu Vân, khách thể là lợi ích quốc gia, lợi ích nhà nước.

Thứ ba, đó là bản chất nội dung quan hệ. Đó là sự bình đẳng giữa các bên.

“Khi đã hạ bút ký kết thì nhà nước và đối tác tư là bình đẳng, nhưng quá trình thỏa thuận thì quyền vượt trội là nhà nước. Bởi vì nhà nước là bên đặt hàng, đưa ra các yêu cầu, đưa ra các tiêu chuẩn, đưa ra các quy trình. Do vậy, Kiểm toán nhà nước với tư cách là một cơ quan bảo vệ lợi ích của nhà nước, bảo vệ sự khách quan giữa các bên phải có quyền tham gia từ giai đoạn đầu, tức là tiền kiểm toán cho đến quá trình tổ chức thực hiện và kể cả kết thúc hợp đồng.” – đại biểu Lê Thanh Vân phân tích.

Về vấn đề bình đẳng giữa hai bên trong quá trình ký kết, thực hiện hợp đồng, đại biểu Lê Thanh Vân cho rằng, đó là tư nhân có quyền trao đổi, thỏa thuận lại và việc chấp nhận đó là nhà nước và khi có tranh chấp xảy ra thì có thể bằng con đường tố tụng ở Tòa án.

Để bảo đảm sự ngang bằng về tổ chức thực hiện hợp đồng, nếu nhà nước có quyền yêu cầu kiểm toán, kiểm toán giá trị hợp đồng thì tư nhân cũng có quyền yêu cầu kiểm toán độc lập để kiểm toán hợp đồng và tranh chấp nếu xảy ra thì giải quyết bằng con đường tố tụng, như vậy mới bảo đảm được bình đẳng.

“Tôi nhắc lại, mục đích tối thượng của hợp đồng đối tác công tư chính là lợi ích nhà nước và ở đây yếu tố an ninh kinh tế, an ninh quốc gia phải đặt lên hàng đầu cho nên không thể có sự bình đẳng tuyệt đối trong quan hệ này” - đại biểu Lê Thanh Vân nhấn mạnh.

Giải trình vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng cho biết, dự án PPP là một dự án có mục tiêu công và nguồn đầu tư là công tư nên nó không hẳn là một dự án đầu tư công. "Đây là một đặc thù rất khác nên chúng ta phải xây dựng một bộ luật riêng, do vậy, dự án này được thực hiện qua hợp đồng giữa một bên là nhà nước, cơ quan đại diện có thẩm quyền và một bên là doanh nghiệp. Nếu chúng ta thực hiện kiểm toán thì chúng tôi hoàn toàn thống nhất là cần phải có Kiểm toán nhà nước. Nhưng kiểm toán gì? Kiểm toán nội dung nào? Và kiểm toán ở thời điểm nào thì chúng tôi thống nhất là chúng ta chỉ kiểm toán những phần thuộc ngân sách nhà nước" - Bộ trưởng nói.

Theo Bộ trưởng, một bên là nhà nước có thể kiểm toán phần của nhà nước, còn tư nhân có thể thuê kiểm toán độc lập để kiểm toán phần còn lại. "Kiểm toán nhà nước, những biểu hiện thất thoát, lãng phí của nhà nước không phải chỉ có cơ quan Kiểm toán nhà nước, nó còn có tra thanh tra, kiểm toán độc lập, còn có công an và rất nhiều các công cụ khác, các cơ quan khác cùng tham gia vào quá trình để kiểm soát chứ không phải một kết quả của Kiểm toán nhà nước" - Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng giải thích thêm.

 

Xuân Hưng

Ý kiến bạn đọc


Thủ tướng: Không tăng trưởng kinh tế sẽ không thể giữ được ổn định

(VnMedia) - Trước ý kiến cho rằng chỉ cần giữ ổn định kinh tế-xã hội, Thủ tướng đặt vấn đề: “Nếu tăng trưởng kinh tế không đạt một mức nhất định, thất nghiệp gia tăng, nghèo đói và tệ nạn xã hội xuất hiện thì chúng ta có giữ được ổn định vĩ mô không?”

Chỉ số minh bạch Ngân sách: Việt Nam chuyển biến rõ rệt

(VnMedia) - Nếu trong năm 2010, điểm xếp hạng về trụ cột công khai ngân sách của Việt Nam được đánh giá ở mức 14/100 điểm thì đến kỳ khảo sát năm 2019 đã ghi nhận những chuyển biến rõ rệt khi đạt 38/100 điểm.

Thủ tướng: Giảm giá nước sạch và giá vé hàng không; không tăng giá điện

(VnMedia) - Thủ tướng yêu cầu không tăng giá điện; Xử lý ngay các bức xúc của người dân về chi phí tiền điện tăng đột biến; giảm giá nước sạch; giảm giá dịch vụ hàng không, vận tải...

Thí điểm cơ chế ngân sách, tài chính đặc thù với TP Hà Nội

(VnMedia) - Nghị quyết mới ban hành của Quốc Hội quy định thí điểm một số cơ chế, chính sách tài chính - ngân sách đặc thù đối với thành phố Hà Nội về quản lý thu, chi ngân sách nhà nước, mức dư nợ vay và sử dụng Quỹ dự trữ tài chính.

5 lý do doanh nghiệp Việt chuyển đổi Số thất bại

(VnMedia) - Chuyển đổi số đúng nghĩa là một hành trình gian nan cho bất kỳ tổ chức nào. Một nghiên cứu đã chỉ ra, tỷ lệ thành công thấp trong khi tỉ lệ thất bại dao động từ 60% đến 80% và tình hình này chưa thấy dấu hiệu cải thiện.